با تبریک عید سعید مبعث به دوستداران هنر موسیقی

گوشه گشایش :

محل قرار گرفتن نت شاهد این گوشه ، درجه دوم گام ماهور بوده  و گستره ملودی آن تا درجه پنجم گام می رسد.

چند نمونه تحریر گشایش بشنوید :

۱- حسن خان سنجلانی : دانلود کنید

۲- بنان : دانلود کنید

۳- محمودی خوانساری : دانلود کنید

 

این گوشه با ملودی ها و روایات مختلفی آمده است:

1- از جمله در ردیف میرزا عبدالله ، محمود کریمی و ... که استقلال ملودی آن به وضوح روشن نیست و اکثرا" با ملودی گوشه داد ، بطور ترکیب شده و نامشخص ارائه شده است.

برای مثال نمونه های ذیل را بشنوید :

ردیف میرزا عبدالله (به روایت نصرالله زرین پنجه ) :

دانلود کنید

 

محمود کریمی :

چون حسن عاقبت نه به رندی و زاهدیست

آن به که کار خود به عنایت رها کنند

دانلود کنید

 

مکتب اصفهان (به روایت حسن کسایی ) :

هر که شد محرم دل در حرم یار بماند

هر که این کار ندانست در انکار بماند

دانلود کنید

 

2- بنا به روایتی ، گوشه گشایش از لحاظ ساختار ملودیک ، شبیه گوشه جامه دران اجرا می شود و درصورت با دقت اجرا نشدن ، در یکدیگر تداخل می نمایند. این نمونه را در آواز  حسن خان سنجلانی بشنوید :

حسن خان سنجلانی :

دوست به دنیا و آخرت نتوان داد

صحبت یوسف به از دراهم معدود

دانلود کنید

 

3- گوشه داد بالا رونده بوده و در عین حال گوشه گشایش پایین رونده ( فرود به درآمد ) می باشدن

نمونه های زیر مؤید این گفته می باشند:

  

سید رحیم اصفهانی :

دانلود کنید

 

اقبال آذر :

فاش می گویم و از گفته خود دلشادم

بنده عشقم و از هر دو جهان آزادم

دانلود کنید

 

طاهر زاده :

باغبان حرامت باد زین چمن چو من رفتم

گر بجای من سروی غیر دوست بنشانی

دانلود کنید

 

نکیسا :

مرا تو جان عزیزی و یار محترمی

هر آنچه حکم کنی بر وجود من حکمی

دانلود کنید

 

بنان :

الف : شرم از آن چشم سیه بادش و مژگان دراز

هر که دل بردن او دید در انکار منست

دانلود کنید

 

ب : من که ملول گشتمی از نفس فرشتگان

قال و مقال عالمی می کشم از برای تو

دانلود کنید

 

ج : نه تو مثل آفتابی که حضور و غیبت افتد

دگران روند و آیند و تو همچنان که هستی

دانلود کنید

 

عبدالوهاب شهیدی :

چو بلبل نغمه خوان تا تو چون گل پاکدامانی است

حذر از خار دامنگیر کن دستم به دامانت

دانلود کنید

 

محمودی خوانساری :

کاهش جان تو من دارم و من می دانم

که تو از دوری خورشید چه ها می بینی + تحریر رباعی درآمد

دانلود کنید

 

شجریان :

الف : چو گل گر خرده ای داری خدا را صرف عشرت کن

که قارون را زیانها داد سودای زر اندوزی

دانلود کنید

 

ب : نه طریق دوستانست و نه شرط مهربانی

که به دوستان یکدل سر دست برفشانی

دانلود کنید

 

ج : قلم را آن زبان نبود که سرّ عشق گوید باز

ورای حد تقریر است شرح آرزومندی

دانلود کنید

 

د : جزای آنکه نگفتیم شکر روز وصال

شب فراق نخفتیم لاجرم ز خیال

دانلود کنید

 

هـ : پیراهنی که آید از او بوی یوسفم

ترسم برادران غیورش قبا کنند

دانلود کنید

 

و : ما بدان مقصد عالی نتوانیم رسید

هم مگر پیش نهد لطف شما گامی چند + تحریر رباعی درآمد

دانلود کنید

نوشته شده در دوشنبه بیست و نهم تیر 1388 و ساعت 16:53
نویسنده : [ محمود مونسي ســـــردرود ]
[ ] [ لینک ثابت مطلب ] [ 5 بالاي صفحه ]

گوشه کرشمه درآمد ماهور :

کرشمه در اصل گوشه ای است سازی با ریتم سه ضربی ( ۴/۳) که بصورت آواز ( جایگزین درآمد ماهور ) بر وزن « مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن » ، مثال : هزارمرتبه به به ازآن لب شكرینت ، و یا بر وزن « مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن » ، مثال : کنون که در چمن آمد گل از عدم به وجود ، بدون داشتن آلات ضرب ، هم خوانده می شود. در عین حال اشعاری غیر از این وزن نیز در قالب گوشه کرشمه اجرا شده است که مستلزم تبحر خاص آوازخوان می باشد ، برای مثال در آوازهای قمر این حالت را می توان مشاهده نمود.

 گستره ملودی گوشه کرشمه درآمد ماهور از درجه اول گام ماهور تا درجه ششم گام می باشد و می توان آنرا دركلیه ی پرده های هركدام ازدرجات گام ها ( آوازها و دستگاههای موسیقی ایرانی ) اجراكرد.

نمونه هایی از اجرای گوشه کرشمه ماهور را دانلود کنید و بشنوید :

۱- قمرالملوک وزیری : دانلود کنید

ای که گفتی هیچ مشکل چون فراق یار نیست

گر امید وصل باشد همچنان دشوار نیست

 

۲- قمرالملوک وزیری : دانلود کنید

 گر کنم در سر وفات سری

سهل باشد زیان مختصری

 

 ۳- هنگامه اخوان : دانلود کنید

گر کنم در سر وفات سری

سهل باشد زیان مختصری

 

کرشمه ماهور + تحریر رباعی درآمد :

ایرج : دانلود کنید

هر صبحدم نسیم گل از بوستان توست

الحان بلبل از نفس دوستان توست

 

کرشمه ماهور + تحریر گشایش :

۱- حسن خان سنجلانی : دانلود کنید

مطرب مجلس بساز زمزمه رود

خادم ایوان بسوز مجمره عود

 

۲- قمرالملوک وزیری : دانلود کنید

خبر از عشق ندارد که ندارد یاری

دل نخوانند که صیدش نکند دلداری

نوشته شده در چهارشنبه سی ام اردیبهشت 1388 و ساعت 12:25
نویسنده : [ محمود مونسي ســـــردرود ]
[ ] [ لینک ثابت مطلب ] [ 5 بالاي صفحه ]

درآمد تکمیلی ( بیت تکمیلی درآمد ) ماهور : بیتی در گستره ملودی درآمد ، که جهت تکمیل درآمد ماهور خوانده می شود.

۱ ـ عبداله دوامی : دانلود کنید

آینه در پیش آفتاب نهاده است

بر در این خیمه یا شعاع جبین است

۲ ـ محمود کریمی : دانلود کنید

دردم نهفته به ز طبیبان مدّعی

باشد که از خزانه غیبش دوا کنند

۳ ـ عبدالوهاب شهیدی : دانلود کنید

تحمل گفتی و من هم که کردم سالها اما

چقدر آخر تحمل بلکه یادت رفته پیمانت

۴ ـ گلپایگانی ـ الف : دانلود کنید

با یاد جمال او با فکر و خیال او

روزی و شبی دارم شام و سحری دارم

گلپایگانی ـ ب : دانلود کنید

بساط سبزه لگدکوب شد به پای نشاط

ز بس که عارف و عامی به رقص برجستند

۵ ـ ایرج : دانلود کنید

این باد روح پرور از انفاس صبحدم

بویی مگر ز طرّه عنبرفشان توست

۶ ـ محمودی خوانساری ـ الف : دانلود کنید

ناگشوده گل نقاب آهنگ رحلت ساز کرد

ناله کن بلبل که گلبانگ دل افگاران خوشست

محمودی خوانساری ـ ب : دانلود کنید

گر بزنندم به تیغ در نظرش بی دریغ

دیدن او یک نظر صد چو منش خونبهاست

 

تحریر رباعی درآمد ماهور : نوعی تحریر مرسوم ، که بصورت رباعی ( چهار مصرعی ) اجرا می شود . ( قسمت اول و دوم و چهارم تحریر ، دارای حالت های تحریری یکسان بوده و قسمت سوم متفاوت از سایر قسمت ها ست).

۱ ـ تاج اصفهانی : دانلود کنید

۲ ـ مرضیه : دانلود کنید

۳ ـ محمود کریمی : دانلود کنید

۳ ـ محمودی خوانساری : دانلود کنید

۴ ـ شجریان ـ الف : دانلود کنید

شجریان ـ ب : دانلود کنید

 

تحریر رباعی درآمد ماهور ، معمولا" بعد از خواندن شعر درآمد ، بیت تکمیلی درآمد ، گوشه کرشمه و در مواردی پس از خواندن شعر گوشه گشایش نیز اجرا می گردد.

نمونه هایی از اجرای تحریر رباعی درآمد بعد از شعر درآمد ماهور :

شجریان ـ الف : دانلود کنید

امشب ندانم ای بت زیبا چه می کنی

ما بی تو خون خوریم تو بی ما چه می کنی

شجریان ـ ب : دانلود کنید

نه طریق دوستانست و نه شرط مهربانی

که به دوستان یکدل سر دست برفشانی

شجریان ـ ج : دانلود کنید

زکوی یار می آید نسیم باد نوروزی

از این باد ار مدد خواهی چراغ دل برافروزی

شجریان ـ د : دانلود کنید

حسب حالی ننوشتی و شد ایامی چند

محرمی کو که فرستم به تو پیغامی چند

 

چند نمونه از اجرای تحریر رباعی درآمد بعد از شعر درآمد تکمیلی ماهور :

۱ ـ حسین قوامی : دانلود کنید

۲ ـ محمودی خوانساری : دانلود کنید

نوشته شده در پنجشنبه بیست و هفتم فروردین 1388 و ساعت 16:32
نویسنده : [ محمود مونسي ســـــردرود ]
[ ] [ لینک ثابت مطلب ] [ 5 بالاي صفحه ]

درآمد خوانی درهر دستگاه یا آواز ، معمولا" در سه نوع متداول است :

1- اجرای تحریر درآمد + شعر درآمد. ( که در پست قبلی نمونه های تحریر درآمد برای دانلود گذاشته شده است.)

2- کشش کوتاه و بلافاصله خواندن شعر درآمد.

3- خواندن شعر درآمد بدون آنکه تحریر و یا کششی در ابتدای آن وجود داشته باشد.

 

 درآمد ماهور از نوع کشش کوتاه و بلافاصله خواندن شعر :

۱ـ دردشتی :

اگر دستم رسد روزی که انصاف از تو بستانم

قضای عهد ماضی را شبی دستی برافشانم

 دانلود کنید

 

۲ـ دلکش :

لب میگون تو پیمانه گفتم باز می گویم

شرابش بوسه مستانه گفتم باز می گویم

 دانلود کنید

 

 شعر درآمد ماهور :

۱ـ اقبال آذر  ( اقبال السلطان درآمد دستگاه ماهور را با تحریری  که در پست قبلی بدان اشاره شد ، شروع نموده و با  خواندن مصرع  ـ فاش می گویم و از گفته خود دلشادم ـ در همین گوشه ، به اجرای گوشه  گشایش " فاش می گویم و از گفته خود دلشادم ـ بنده عشقم و از هر دو جهان آزادم "  + تحریر گشایش  می پردازد ):

دانلود کنید

 

۲ـ نور علی خان برومند :

باغبان حرامت باد زین چمن چو من رفتم

گر بجای من سروی غیر دوست بنشانی

دانلود کنید

 

 ۳ـ تاج اصفهانی ( که در قالب کرشمه ماهور اجرا شده است ) :

مطرب مجلس بساز زمزمه رود

خادم ایوان بسوز مجمره عود

 دانلود کنید

 

۴ـ دلکش :

لب میگون تو پیمانه گفتم باز می گویم

شرابش بوسه مستانه گفتم باز می گویم

دانلود کنید

 

۵ـ بنان ـ الف :

تاب بنفشه میدهد طره مشک سای تو

پرده غنچه میدرد خنده دلگشای تو

دانلود کنید

 

بنان ـ ب : 

همه عمر بر ندارم سر از این خمار مستی

که هنوز من نبودم که تو در دلم نشستی

دانلود کنید

 

 ۶ـ کریمی :

آنانکه خاک را به نظر کیمیا کنند

آیا بود که گوشه چشمی به ما کنند

دانلود کنید

 

۷ـ گلپایگانی ـ الف :

به زیر تیغ نداریم مدعا جز تو

شهید عشق تو را نیست خونبها جز تو

دانلود کنید

 

گلپایگانی ـ ب :

هزار جهد بکردم که سر عشق بپوشم

نبود بر سر آتش میسّرم که نجوشم

دانلود کنید

 

۸ـ ایرج :

ای که از یار نشان می طلبی یار کجاست

همه یارند ولی یار وفادار کجاست

دانلود کنید

 

۹ـ محمودی خوانساری :

امشب ای ماه به درد دل من تسکینی

آخر ای ماه تو همدرد من مسکینی

دانلود کنید

 

۱۰ـ سلیم مؤذن زاده :

علم اگر موجود در عالم نبود

امتیازی در بنی آدم نبود

سعی کن تا علم را دارا شوی

تاجدار انّما یخشا شوی

دانلود کنید

 

۱۱- شجریان ـ الف :

پر کن پیاله را

کاین آب آتشین

دیریست ره به حال خرابم نمی برد

این جامها که در پی هم می شود تهی

دریای آتش است که ریزم به کام خویش

گرداب می رباید و آبم نمی برد

دانلود کنید

 

 شجریان ـ ب :

هزار جهد بکردم که سر عشق بپوشم

نبود بر سر آتش میسّرم که نجوشم

دانلود کنید

 

شهرام ناظری در کلاس درس استاد شجریان ( تدریس دستگاه ماهور ـ خصوصی ) :

الف : دانلود کنید 

ب : دانلود کنید

نوشته شده در یکشنبه چهارم اسفند 1387 و ساعت 10:14
نویسنده : [ محمود مونسي ســـــردرود ]
[ ] [ لینک ثابت مطلب ] [ 5 بالاي صفحه ]

دستگاه ماهور :

از میان دستگاهها و آوازهای موسیقی ایران ، گام دستگاه ماهور ( تا گوشه شكسته ) عینا" همانند گام بزرگ ( گام ماژور ) موسیقی غربی است لذا در دستگاه ماهور موسیقی ایرانی فواصلی دیگر نیز وجود دارد که ویژه فرهنگ و آداب این مرز و بوم می باشد.

چنانچه از قدیم مرسوم است اساتید آواز در تدریس دستگاههای موسیقی به هنرجویان ، معمولا" دستگاه ماهور را پیشنهاد می کنند وعلت ارجحیت دستگاه ماهور از نظر یادگیری دستگاهها برای افراد مبتدی را اینگونه بیان می کنند که بنا به عادت گوش های ضعیف ، صدا میل به نت های بکار و فواصل طبیعی دارد. با توجه به این مسئله ، شروع تدریس آواز به افراد نوآموز به اشتباه از گامهای ثقیل همچون شور ، افشاری و .. نتایج منفی از قبیل فالش خوانی و خارج خوانی را در بر خواهد داشت.

در مورد خصوصیات دستگاه ماهور ، در وبلاگ های موسیقی به تفضیل مطالبی آمده است لذا جهت یادآوری ، در یکی دو جمله این مطالب را بطور خلاصه عرض می کنم :

خصوصیات دستگاه ماهور بطور کلی : طرب انگیز - احساس شجاعت و اعتماد بنفسی - امیدواری و پیشرفت در زندگی روزمره.

ولی این حالات مخصوص خود ماهور ( گوشه درآمد ) بوده و شامل تمامی گوشه های ماهور نمی شود چرا که هریک از گوشه ها دارای خصوصیات متفاوتی هستند برای مثال گوشه داد حالت غم و اندوه بخود می گیرد و ...

گستره ملودی گوشه درآمد ماهور :

محل قرار گرفتن نت شاهد گوشه درآمد ، درجه اول گام ماهور بوده و گستره ملودی این گوشه تا درجه پنجم گام می باشد البته استثناهایی همچون درآمد ماهور حسینعلی خان نکیسا وجود دارد که گستره ملودی آن تا گوشه عراق ماهور ( درجه هشتم گام ) می رسد که در ذیل ، می توانید این نمونه را دانلود کرده و بشنوید.

دستگاه ماهور به روایت اساتید بزرگ آواز ایران :

تحــــــــــــریر درآمد ماهور :

۱- اقبال آذر : دانلود کنید

۲- طاهرزاده : دانلود کنید

۳- نکیسا : دانلود کنید

۴- دوامی : دانلود کنید

۵- قمرالملوک وزیری ـ الف : دانلود کنید

قمرالملوک وزیری ـ ب : دانلود کنید

۶- تاج اصفهانی : دانلود کنید

۷- بنان ـ الف : دانلود کنید

بنان ـ ب ـ (تحریر درآمد بصورت غنه ) : دانلود کنید

۸- کریمی : دانلود کنید

۹- گلپایگانی : دانلود کنید

۱۰- ایرج ـ الف : دانلود کنید

ایرج ـ ب : دانلود کنید

۱۱- شجریان : دانلود کنید

 

با تشکر فراوان از دوست ارجمند جناب شفق که  یک کاست ارزشمند از قمرالملوک وزیری رو در اختیار اینجانب قرار دادند.

نوشته شده در شنبه نوزدهم بهمن 1387 و ساعت 11:31
نویسنده : [ محمود مونسي ســـــردرود ]
[ ] [ لینک ثابت مطلب ] [ 5 بالاي صفحه ]